Freelance Sözleşmesi: Olmazsa Olmaz 12 Madde

İlk freelance işini bir e-posta yazışmasıyla aldın. İş bitti, ödeme gelmedi. Mahkemeye gittin, elinde sözleşme yok. Hâkim sana soruyor: "Anlaşmanın şartları neydi?" E-posta ekran görüntüleri yetersiz kalıyor. Bu yazıda, freelance projelerinde imzalaman gereken 12 maddeyi tek tek açıklıyorum. Sözleşme, anlaşmazlık çıktığında değil; çıkmasın diye yazılır.

İçindekiler

• Sözleşmesiz çalışmanın gerçek maliyeti
• 12 olmazsa olmaz madde
• Madde başına ne yazmalı
• Türk hukuk çerçevesi: hangi kanunlar geçerli
• Sözleşme imzalama yöntemleri
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Sözleşmesiz çalışmanın gerçek maliyeti

Türk Borçlar Kanunu (6098 sayılı) sözlü anlaşmayı da geçerli sayar. Ama ispat yükü sende kalır. Mesajlaşma uygulaması yazışması delil olabilir; tek başına yeterli olmayabilir. Hâkim somut belge ister.

Sözleşmesiz yürüyen üç tipik senaryo var. Müşteri "Bu iş anlaştığımız kapsam dışında" der. Müşteri ödemeyi 3 aya yayar. Müşteri teslim ettiğin tasarımı başka projede kullanır. Üç durum da sözleşme maddesiyle kapatılabilir.

Yazılı sözleşme uzun olmak zorunda değil. Tek sayfa, 12 maddelik şablon yeterli. Önemli olan eksiksiz olması.

12 olmazsa olmaz madde

İşte her freelance sözleşmesinde geçmesi gereken başlıklar:

1. Taraflar ve iletişim bilgileri
2. İşin kapsamı (scope)
3. Ödeme tutarı ve takvimi
4. Süre ve teslim tarihleri
5. Revizyon hakkı ve sınırları
6. KVKK ve kişisel veri işleme
7. Fikri mülkiyet ve telif devri
8. Garanti ve hata düzeltme
9. Erken çıkış ve iade koşulları
10. Mücbir sebep
11. Gizlilik (NDA)
12. Fesih ve uyuşmazlık çözümü

Şimdi her maddeyi tek tek açıyorum.

Madde başına ne yazmalı

1. Taraflar

Tam ad, TC kimlik no veya vergi no, adres, telefon, e-posta. Şirket müşterisiyse vergi dairesi ve ticaret sicil numarası eklenir. Eksik kimlik bilgisi, ileride takip imkânını yok eder.

2. İşin kapsamı

Burası en kritik madde. "Web sitesi yapımı" yetmez. Kaç sayfa, hangi özellikler, hangi formatta teslim. Madde madde yaz. Kapsamda olmayan her şey ek ücret demektir; bunu açıkça belirt.

Örnek satır: "5 sayfalık kurumsal site, mobil uyumlu, açık kaynak içerik yönetim sistemi altyapısı, iletişim formu dâhil. Logo tasarımı, hosting kurulumu ve içerik yazımı kapsam dışıdır."

3. Ödeme tutarı ve takvimi

Toplam tutar, KDV dâhil mi hariç mi, hangi banka hesabına ödenecek. Ödeme takvimi en az iki parçalı olmalı: başlangıçta ön ödeme, teslimde bakiye. Büyük projelerde ara teslimler için kilometre taşları (milestones) ekle.

Ön ödeme oranı yüzde 30 ile 50 arasında piyasa standardı. Sıfır ön ödeme, müşterinin ciddiyetini test edemediğin anlamına gelir.

4. Süre ve teslim tarihleri

Başlangıç tarihi, ara teslimler, nihai teslim. Geç teslim için cezai şart koymak isterse müşteri, sen de geç ödeme için gecikme faizi iste. Türk Borçlar Kanunu madde 117 ve sonrası temerrüt hükümlerini düzenler.

5. Revizyon hakkı

Müşteri sınırsız revizyon ister. Sen sınırsız zaman veremezsin. Sözleşmede "2 büyük revizyon dâhildir, sonrası saatlik ücretlendirilir" formülü standart. Büyük revizyon ne demek? Onu da tanımla.

6. KVKK ve kişisel veri işleme

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, müşteri verisini işlediğin her durumda devreye girer. Müşteri sana son kullanıcı bilgisi veriyorsa (CRM, e-ticaret), sen "veri işleyen" konumundasın.

Sözleşmede şu noktalar geçmeli: hangi veriler işlenecek, ne kadar süre saklanacak, proje sonunda silinecek mi, alt yüklenici (örneğin AI servisleri) kullanılacak mı.

7. Fikri mülkiyet ve telif devri

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eserin telif hakkını üreten kişiye verir. Sen tasarladığın logoyu teslim edersin; ama telif sende kalmaya devam eder, sözleşmede aksi yazmazsa.

Müşteri tam devir isterse ücret artırılır. "Kullanım hakkı" ile "tam devir" farkını mutlaka belirt. Portfolyonda kullanma hakkını da yazılı al; aksi hâlde işini paylaşamazsın.

8. Garanti

Teslim sonrası kaç gün hata düzeltme garantisi veriyorsun? 14 ile 30 gün arası standart. Garanti dışı kalan durumları say: müşterinin yaptığı değişiklikler, üçüncü taraf eklentilerin sebep olduğu hatalar, sunucu kaynaklı sorunlar.

9. Erken çıkış

Müşteri proje ortasında vazgeçerse ne olur? Yapılan iş oranında ödeme alırsın, ön ödeme iade edilmez. Sen vazgeçersen alınan ön ödeme iade edilir, yapılan iş teslim edilmez. Bu denge yazılı olmalı.

10. Mücbir sebep

Deprem, sel, salgın, internet kesintisi. Tarafların kontrolü dışındaki durumlar. Türk Borçlar Kanunu madde 136 mücbir sebebi düzenler. Süre uzatımı veya sözleşmenin sona ermesi seçeneklerini madde içinde belirt.

11. Gizlilik

Müşteri sana fiyat listesi, müşteri verisi, iç süreç gösterir. Gizlilik maddesi (NDA) bu bilgilerin proje dışında paylaşılmamasını garanti eder. Süre 2 ile 5 yıl arası standart. İhlal durumunda cezai şart eklenir.

12. Fesih ve uyuşmazlık çözümü

Hangi durumda taraflar sözleşmeyi feshedebilir? Yetkili mahkeme hangi şehirdedir? Arabuluculuk zorunlu mu? Türk hukukunda ticari uyuşmazlıklar için arabuluculuk dava şartıdır (6325 sayılı kanun). Bu maddeyi atlayan freelance'lar dava süresinde ek zaman kaybeder.

Türk hukuk çerçevesi: hangi kanunlar geçerli

Freelance sözleşmesi, Türk hukukunda farklı isimlerle anılır. Genelde "eser sözleşmesi" (Türk Borçlar Kanunu madde 470 ve sonrası) ya da "vekâlet sözleşmesi" (madde 502) niteliğindedir. Hangisi olduğu işin türüne göre değişir.